Dordogne – Het mysterie van de graffiti van de tempeliers

Domme graffiti tempeliers
Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on pinterest
Share on linkedin
Share on email

De vreemde afbeeldingen die de tempeliers tijdens hun gevangenschap in de muren van hun kerker in Domme (Dordogne) kerfden, getuigen niet alleen van hun vroomheid. Ze zijn raadselachtig en lijken te verwijzen naar mysterieuze voorwerpen.

Het plaatsje Domme is een bastide met een ommuurde vesting. Een bastide is een middeleeuwse stad, vaak met een rechthoekig stratenpatroon dat de stad verdeeld in 8 huizenblokken rond een marktplein.  In het geval van Domme is de vorm van een bastide duidelijk herkenbaar, al lopen de straten minder recht dan gewoonlijk. Domme ligt dan ook boven op een berg en daarmee niet geschikt voor kaarsrechte wegen.

Wat is er te zien in Domme?

Als je in Domme bent kun je drie dingen doen:

  1. Het stadje verkennen

Domme is een leuk middeleeuws stadje. Zeker de moeite waard om even te verkennen en te genieten van de prachtige omgeving.  In de zomer rijdt er een toeristentreintje.

  1. De grotten bezoeken

De ingang van de grotten, die zich onder het dorp uitstrekken bevindt zich midden in het stadje. De grotten zijn niet bijzonder groot en – als ik heel eerlijk ben – ze zijn ook niet bijster spectaculair. 

Domme

3. De graffiti van de tempeliers bekijken

Als je een liefhebber van mysteries bent is dit verreweg de meest interessante plek, die je in Domme kunt bezoeken. 

Maar let op! Je kunt hier alleen in de zomer terecht! 
Kaartjes koop je bij het toeristenbureau en informeer vooraf goed naar de tijden.  Bezoeken kan alleen onder begeleiding van een Franstalige gids. Op verzoek krijg je een Engelse vertaling van de toer mee. Bij ons laatste bezoek in 2014 was fotograferen verboden. Kortom je moet er wat moeite voor doen om deze enigmatische plek te kunnen bezoeken, maar voor liefhebbers van mysteries is deze plek absoluut de moeite waard.

Waarom is de graffiti van Domme interessant voor mysteriezoekers?

Het zijn afbeeldingen die de tempeliers tijdens hun gevangenschap hebben gemaakt. Het is doorspekt met symboliek, die ons misschien inzicht kunnen geven in de denkwereld van de tempeliers. 

Maar voordat we daarnaar gaan kijken even een klein stukje geschiedenis.

Het ontstaan van de tempeliers

Hoe bloederig ook, de kruistochten zijn geboren uit idealisme. Het waren oorlogen die vanuit devotie waren ontstaan. Met name de edellieden wilden hun leven aan Christus wijden en zagen een tocht naar het heilige land als een bijdrage om Jeruzalem te bevrijden van de barbaarse invloeden van de moren. Uit die groep idealistische ridders vormden zich een groep rond twee ridders uit de Champagne. Hugues de Payens en Godfried van Sint Omaars stelden zich tot doel om pelgrims op weg naar het heilige land te beschermen. Het idee werd door Boudewijn II (in die tijd de koning van Jeruzalem) omarmd en de ridders kregen in Jeruzalem een onderkomen in de voormalige tempel van Salomo. Hieruit ontstond de naam tempeliers, alhoewel ze zichzelf liever de arme ridders van Christus noemden.
Dit was in het jaar 1118 of 1119.

Guillaume de Tyr [Public domain], via Wikimedia Commons
Boudewijn II overhandigt de tempel van Salomo aan Hugues de Payens en Godfried de Saint-Omaar. (Guillaume de Tyr [Public domain], via Wikimedia Commons)

De rijkdom van de tempeliers

De groep ridders werd in de loop van de tijd steeds machtiger en rijker. Door de gelofte van armoede moest iedereen die lid wilde worden afstand doen van zijn eigendommen. Deze kwamen dan ten goede aan de orde. Ook werkten ze met zogenaamde schuldbrieven; feitelijk is ons banksysteem hierop gebaseerd. Je kon je geld bij een tempelier storten in ruil voor een schuldbrief. Door de schuldbrief op een andere plaats in te lossen, kon je weer over je geld beschikken. Hierdoor werd het reizen voor de pelgrims een stuk veiliger omdat ze niet meer genoodzaakt waren met grote bedragen op zak te reizen.

Domme Philips de Schone
Philips de Schone // Schilderij van Jean Louis Bezard

De groeiende rijkdom en macht werd door de Franse koning Filips IV (de Schone) als een bedreiging gezien.

 Misschien speelde mee dat hij eigenlijk zelf wilde toetreden tot de orde en werd geweigerd. Als koning zou hij zeker de gelofte van armoede niet afleggen en gezien zijn positie werd aangenomen, dat hij opteerde voor de rang van grootmeester.  

In ieder geval wilde hij na deze afwijzing de macht van de tempeliers breken en zocht daarvoor ondersteuning bij de paus, Clemens V.

Ik wil niet te diep ingaan op het schaakspel dat ontstond tussen paus en koning. Op de één of andere manier lukte het Filips om in één nacht de meeste tempeliers in Frankrijk te arresteren. Dit gebeurde op vrijdag 13 oktober 1307 en dit werd de oorsprong van ‘vrijdag de 13e’ als ongeluksdag. De tempeliers werden gemarteld en legden de vreemdste bekentenissen af. Homoseksualiteit en blasfemie, met name het bespugen van het heilige kruis… met deze vreselijke verklaringen werd ook de paus onder druk gezet. Uiteindelijk zou hij de orde in 1312 officieel opheffen. Alle bezittingen werden eigendom van de hospitaalridders (dit tot ergernis van Philips de Schone, die zelf zijn zinnen had gezet op al die rijkdom).

De laatste grootmeester van de tempeliers, Jacque de Molay, werd op 18 maart 1314 samen met 40 andere tempeliers levend verbrand in Parijs. Terwijl de vlammen hem langzaam verteerden, zou hij de koning en de paus hebben vervloekt met de dood. Of dat werkelijk waar is weten we niet. Feit is dat beiden in hetzelfde jaar (1314) om het leven zijn gekomen.

Domme tempeliers
Verbranding van de tempeliers

De tempeliers in Domme

Domme was als vestingstadje nog niet zo oud toen dit allemaal plaatsvond. Het was in 1281 gesticht door Filips de Stoute. In 1307 werden 70 tempeliers opgepakt en in een toren opgesloten. De verblijfplaats was klein en donker voor zo een grote groep mensen.  En het nare was dat de groep na de dood van Filips de Schone min of meer vergeten was. De laatste inscriptie zou uit 1320 stammen en we weten niet of de resterende groep daarna is vrijgelaten of dat dit het laatste teken van leven was van een laatste gevangene.

Domme gevangenispoort
De poort en torens, waarin de tempeliers gevangen werden gehouden

Graffiti

Van de tekeningen wordt gezegd dat ze met uitgevallen tanden van de tempeliers in de muur zijn gekerfd. Ik weet niet of dat waar is. Wat mij fascineert zijn de voorstellingen. De talloze kruizen, de afbeeldingen van de kruisiging, gekroonde afbeeldingen van Maria en Christus, de afbeeldingen van voorwerpen die we nauwelijks kunnen definiëren… deze beelden getuigen niet van mensen die het kruis bespot hebben, integendeel. Het lijkt er meer op dat de tempeliers in hun laatste jaren troost bleven zoeken in het geloof. De tekst op een zwaard “Clemens destructor templi” is wellicht gekerfd naar aanleiding van de opheffing van de tempeliersorde in 1312.

Hieronder getoonde afbeeldingen zijn door mijzelf gemaakt. Voor de beschrijving van de afbeeldingen heb ik onder meer gebruik gemaakt van de tijdschrijften d’Archéologia nrs 33 en 38. 

Een reactie plaatsen

Waar ligt: Domme

Door deze website te gebruiken, stemt u in met het gebruik van cookies in overeenstemming met ons cookiebeleid.